Interview Heidi Kanakis door Jan Anne van Dijk
“We vragen veel van de mantelzorgers van mensen die bij ons komen wonen. Hoe mooi is het dan dat je als zorgorganisatie ook je eigen medewerkers ondersteunt bij hun mantelzorgtaken.” Aan het woord is Heidi Kanakis, coördinator Arbo & Verzuim bij Zorgorganisatie Charim.
Zorgorganisatie Charim is een brede zorgorganisatie voor ouderen met verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorgdiensten en heeft tien locaties in het midden van het land. De hoofdvestiging is in Veenendaal. Sinds kort is Charim ook de trotse eigenaar van de Erkenning ‘Mantelzorgvriendelijke werkgever’.
Heidi is al enige tijd actief bezig is met het onderwerp werk en mantelzorg. Naast haar functie bij Zorggroep Charim is zij zelfstandig arbeidsdeskundige en directeur van STECR (Stichting Expertisecentrum en Re-integratie). Zij was verantwoordelijk voor de STECR-richtlijn Werk en Mantelzorg. Heidi vertelt: “De handreiking is bestemd voor Arbo-professionals en samengesteld vanuit de wetenschap dat wettelijke regelingen vaak tekortschieten. Zo is zorgverlof voor een korte periode inzetbaar, terwijl mantelzorg zich vaak kenmerkt door een lange duur. Je moet dan komen met structurele maatregelen. Dat vraagt om maatwerk. Deze inzichten breng ik nu in de praktijk bij Charim.”
‘Het gaat om de menselijke relatie’
Bij Charim werken ruim 1.800 medewerkers en een vergelijkbaar aantal vrijwilligers. “Mede vanuit onze Protestants Christelijke achtergrond zit naastenliefde in onze genen. Wij zijn van mening dat goede zorg ontstaat in de relatie met onze cliënten en collega’s. Dat begint met écht luisteren, zowel naar onze cliënten als naar de collega’s en hen echt te zien. Je bent werknemer, maar vaak ook mantelzorger. In de zorg is ca 1 op de 3 collega’s taakcombineerder.”
“Ik zie dat ook terug op de werkvloer. Zo heb ik collega’s met zieke partners of kinderen waarvoor de combinatie van zorg thuis en hun baan een “struggle” is. Dat kan heel zwaar zijn. Je ziet dat mensen zich dan gaan ziekmelden, maar dat is niet de oplossing. Mantelzorg is geen ziekte. Je kunt er wel ziek door worden als je er niet voor zorgt dat je in balans blijft.” Aldus Heidi. “We willen daarom collega’s ondersteunen bij hun mantelzorgtaken. Een heel concreet voorbeeld is het recent geopende logeerhuis in Veenendaal. Mensen die normaal gesproken op een mantelzorger steunen, kunnen hier enige tijd logeren. Op deze manier kan de mantelzorger even op adem komen. Hoe mooi is het dat ook collega’s daar gebruik van kunnen maken.”
‘We zijn een zorginstelling, maar niet iedereen heeft mantelzorg op het netvlies’
Sinds twee jaar staat de combinatie werk en mantelzorg op de agenda van Charim. “Zo hebben we webinars georganiseerd voor leidinggevenden. En we geven informatie wat mantelzorg is. Wel grappig, we zijn een zorginstelling maar niet iedereen heeft mantelzorg op het netvlies. We vertellen ook dat mantelzorg geen keuze is, veel mantelzorgers zichzelf niet als mantelzorger zien en zullen uit zichzelf niet om hulp vragen. Het is daarom belangrijk dat leidinggevenden weten welke medewerkers ook mantelzorgen en bijvoorbeeld tijdig signalen oppakken als het niet goed gaat.”
Mantelzorg bespreekbaar maken is een belangrijk onderdeel van een mantelzorgvriendelijke organisatie. Dat vraagt om een open en veilige organisatiecultuur. Heidi: “We leren leidinggevenden om naast de formele gesprekken ook informele gespreken te voeren bij bijvoorbeeld het koffieapparaat. Ook beginnen we elke dag met een dagstart, waarin er ruimte is om te delen hoe je thuis en in het werk zit. Binnenkort starten we met persoonlijke ontwikkeltrajecten voor alle medewerkers, waarin je onder begeleiding kan reflecteren op je eigen werk. Hiervoor maken we ook gebruik van de mantelzorgtest, die inzicht geeft in je eigen werk en privébalans.”
‘Er is vaak meer mogelijk dan je denkt’
Werkgevers hebben de verantwoordelijkheid om te helpen de combinatie werk en mantelzorg mogelijk te maken, maar de mantelzorgende collega’s hebben daarin ook een eigen verantwoordelijkheid. Heidi: “Het is als mantelzorger van belang dat je op tijd deelt dat je mantelzorger bent en bespreekt wat je behoeften zijn. Je ziet vaak dat mensen die overbelast zijn in een cirkeltje ronddraaien. Als je samen wat meer afstand neemt van de situatie dan zie je dat er vaak veel meer mogelijk is, bijvoorbeeld door de zorg thuis te delen met anderen of meer flexibiliteit op het werk.”
Het is niet altijd makkelijk om oplossingen te vinden. Heidi: “We hebben te maken met personeelstekorten en zorg is geen werk dat je niet zomaar kan laten liggen. Denk aan nachtdiensten, je staat vaak alleen op een afdeling en kan niet zomaar weg als er thuis iets speelt. Je moet dus al eerder met elkaar in gesprek gaan. Soms kom je tot voor de hand liggende oplossingen, zoals het wisselen van nacht- naar dagdiensten.”
Vaker nog is het creatief combineren van mogelijkheden. Onze CAO kent een aantal aanvullende regelingen op het wettelijke verlof. Je kan bijvoorbeeld iemand 70% doorbetalen. Financieel is dat nadelig voor de medewerker en de beschikbare dagen schieten in de praktijk vaak te kort. Je moet dan creatief zijn, je kan bijvoorbeeld afspreken dat iemand daarbij zelf nog wat verlofuren opneemt. Je hebt bijvoorbeeld 10 zorgverlofdagen en je neemt er drie dagen verlof bij. Dan heb je 10 volledig doorbetaalde dagen.”
“Mensen met grote contracten kun je ook aanbieden om tijdelijk de contracturen naar beneden te brengen met de garantie dat als zij of hij meer wil werken dat mogelijk is. Dus als het niet goed gaat dan heb je een lager aantal contracturen dat je hoeft in te vullen. Op het moment dat het thuis wel goed gaat, kun je de normale uren werken. Hiermee gaat de druk eraf. Bij een collega waarmee deze afspraak is gemaakt, bleek dat zij uiteindelijk net zo veel uren werkte als voorheen. Het feit dat minder uren werken mogelijk was, haalde voor haar de druk eraf en hielp al genoeg.”
Tenslotte, welk advies geeft Heidi aan andere werkgevers die een mantelzorgvriendelijke werkgever wil zijn voor hun medewerkers? “Het belangrijkste is om te kijken wat je al in huis hebt aan mogelijkheden. Wat helpt medewerkers bij het vinden van een goede werk en privébalans. Werk aan bewustwording, deel kennis onder collega’s en leidinggevenden en zorg voor een cultuur waarin het normaal is te bespreken als je om redenen niet goed in je vel zit.”
In 2025 heeft Charim de Erkenning ‘Wij werken mantelzorgvriendelijk” ontvangen. Ook hiermee aan de slag? Kijk op https://www.werkenmantelzorg.nl/aan-de-slag/