Maddy Kloet, adviseur informele zorg MVT Arnhem
Leone Brokx, communicatieadviseur en gideon bij Rijnstad, een welzijnsorganisaties met 150 medewerkers en veel vrijwilligers.
Ine Christianen, personeelsadviseur en gideon bij Onze Huisartsen met 160 medewerkers
Op initiatief van de gemeente Arnhem en met betrokkenheid van MVT Arnhem is het Mantelzorg Akkoord ontstaan. Eenentwintig organisaties hebben dit Akkoord voor een mantelzorgvriendelijk Arnhem getekend. Leone en Ine vertellen hoe zij samen met Maddy dit Mantelzorg Akkoord vormgeven.
Vlieg het eerst intern aan
Maddy: ‘Voor zorg- en welzijnsorganisaties valt er het meest te halen: voor de medewerkers die mantelzorgen, het interne deel én voor de mantelzorgers van hun cliënten, patiënten of bewoners, het externe deel. Wij merken heel erg dat als je het eerst intern aanvliegt en medewerkers die mantelzorgen zich gezien voelen, de stap naar extern veel makkelijker te zetten is.’
De gideons zijn onze vooruitgeschoven post
Maddy: ‘Niemand zal zeggen dat mantelzorg niet belangrijk is. Maar om er ook echt mee aan de slag te gaan én te blijven, dat is de kwetsbare kant. Daarom steken we in op een vaste contactpersoon per organisatie, de gideon. Wij proberen hen zoveel mogelijk te voeden, te faciliteren en te inspireren, zij zijn onze vooruitgeschoven posten. Als een organisatie met intern en extern aan de slag gaat, hebben we twee gideons. Eén voor intern, meestal P&O of HR en één voor extern, dat zijn de zorg- of teammanagers.’
Het Mantelzorg Akkoord helpt echt
‘Het Akkoord is voor mij een binnenkomer, het helpt mij om contact op te nemen: “Zeg je hebt getekend, wat doe je ermee?”’
Leone: ‘Bij ons gebeurde nog niet heel veel. Toen heb ik gezegd: “We hebben getekend dus we moeten hier wel iets mee.” Eigenlijk hoort het niet zo heel erg bij mijn functie, maar ik heb wel die affiniteit. We hadden eerst de ambitie om het intern én extern te doen. Maar daar is het nog niet van gekomen. Het is toch de waan van de dag, je hebt het allemaal heel druk.’
‘In het Management Team is daarom besloten dat we eerst met intern beginnen. Ik heb een lunchbreak gedaan, en zo in een uurtje met collega’s aandacht besteed aan mantelzorg. Toen kwam de Werk&Mantelzorg Monitor op ons pad. Deze bood ook ruimte voor een aantal open vragen. We hebben de vraag: “Wie wil meedenken in een klankbordgroep?” toegevoegd. Daaruit kwamen twaalf mantelzorgers met wie we overleg hebben gehad en ervaringen gedeeld, zij vormen onze klankborgroep. Een andere toegevoegde vraag was: “Heb je tips voor collega’s, voor mantelzorgers en voor de organisatie?” Die zijn gedeeld met de klankbordgroep en uitgewerkt. Daar volgden meteen acties uit, die we stap voor stap gaan invoeren.’
Ine: ‘Ik kreeg het min of meer in de schoot geworpen. Onze Huisartsen heeft het Mantelzorg Akkoord getekend en dus wij moeten er iets mee. Hoe mooi is het dat je je als organisatie kunt onderscheiden door te zeggen: “Wij hebben hier aandacht voor.” Het is een stukje extra zorg voor je personeel. Omdat mijn collega Suze Teunissen, consulent ouderenzorg het onderwerp in haar ééntje niet van de grond kreeg, heb ik contact met haar gezocht: “Zullen we dat onderwerp samen oppakken?”’
Maddy vult aan: ‘Daardoor ging het in tiende versnelling. Heel mooi om te zien dat jullie het heel pragmatisch en planmatig hebben aangepakt. Daar ben ik ook een voorstander van: bekijk, verken en pak er dingen uit. Gewoon heel rustig opbouwen, stapje voor stapje. En laat die bal dan steeds verder rollen.’
Mantelzorg doe je gewoon
Ine: ‘Bij ons zijn ongeveer vijftien mantelzorgers bekend, dat moeten er meer zijn. Als je erover praat, zeggen ze: “Je doet het er gewoon bij, dat is toch niks bijzonders.” Die vinden het geen noodzaak om het te melden.’
Maddy: ’Je hoeft niet pas in gesprek te gaan op moment dat het probleem is.
Wij zeggen juist liever niet. Door op tijd in gesprek te gaan voorkom je dat de combinatie zorg en werk te ingewikkeld wordt.’
Het is het idee, je denkt aan me, je ziet me
MVT stelt elk jaar rond de Dag van de Mantelzorg chocolaatjes ter beschikking. Zowel Rijnstad als Onze huisartsen hebben daar gebruik van gemaakt. Maddy: ‘Dat is echt die steen In de vijver waar wij voor staan. Wij kunnen het vanuit MVT niet allemaal in ons uppie doen.’
Ine: ‘Rond de Dag van de Mantelzorg zorgen wij dat daar aandacht voor is. We plaatsen iedere dag een berichtje op ons intranet of een link naar een filmpje. Ook hebben we een paar weken ervoor een oproep geplaatst: “Ken jij een collega die mantelzorger is en extra aandacht verdient, meld dat dan bij ons.” We hebben bij de chocolaatjes een speciaal kaartje laten maken met de tekst: “Namens ……willen we jou graag in het zonnetje zetten als dankbaarheid dat jij mantelzorger bent en bij ons werkt.” Wij hebben geprobeerd om zoveel mogelijk cadeautjes persoonlijk langs te brengen.’
Maddy: ‘Ik kan me van vorig jaar herinneren dat jouw collega Suze deze s ’avonds laat naar de huisartsenpost ging brengen. En hoeveel erkenning en blijdschap Suze kreeg van diegene op de huisartsenpost. Die voelde zich daardoor zo gezien. Het is het idee, je denkt aan me, je ziet me.’
Leone: ‘Rond de Dag van de Mantelzorg hebben wij onze klankbordgroepleden en de collega’s waarvan wij weten dat ze mantelzorger zijn, twee doosjes chocolaatjes gestuurd met een leuk bericht erbij. En de vraag: “Geef jij één doosje aan een andere collega die mantelzorger is.” Dat werd erg gewaardeerd.’
Agenderen mantelzorg
Ine: ‘We zijn gestart met informatiebijeenkomsten in de verschillende teams en hebben een jaarplanning gemaakt. Om de twee maanden doen we samen met communicatie iets aan bewustwording. En in het jaargesprek is een apart onderdeel opgenomen of er sprake is van mantelzorg. We hebben een leidinggevende over mantelzorg geïnterviewd en volgend jaar gaan we een podcast maken. Ook proberen we aan te sluiten bij de actualiteit. Bijvoorbeeld aan het eind van het jaar bij de keuze voor een nieuwe zorgverzekering stippen we aan: “Als jij mantelzorger bent, weet dan dat zorgverzekeraars daar slim iets in kunnen betekenen.”’
Leone: ‘Wij hebben ook bedacht om in het jaargesprek te vragen: “Ben jij mantelzorger?” We hebben wel al als uitgangspunt: ”Je hoeft het niet te vertellen, het is een keuze.” Wij hebben nog geen mantelzorgbeleid. Onze managers maken eigen afspraken met hun medewerkers. Daar kunnen we nog wel meer eenheid in brengen.’
Maddy: ‘Of elkaar daarin inspireren. Je hebt managers die heel creatief zijn en managers die alleen denken aan zorgverlof, terwijl daar de oplossing niet in zit. Je moet juist op zoek gaan naar wat structureel werkt. En dat is maatwerk.’
Ine: ‘Dat is eigenlijk wat je als leidinggevende wilt: “Wat is mijn speelveld en geef mij fiat om binnen dat speelveld mijn eigen oplossing in overleg met de mantelzorger te maken.”’
Een lerend netwerk
Ine: ‘Het is soms lastig om de tijd te vinden. Ik vind MVT als aanjager heel prettig en ook als inspiratie: “We willen daar wat mee, heb je wat informatie daarover? Hoe kunnen we dat nou inkleden of heb je een voorbeeld van iets?” Dat helpt wel.’
Leone: ”Ja zeker en ook de bijeenkomsten met de gideons, die MVT organiseert, helpen ons.’
Maddy: ’Tijdens die bijeenkomsten is er veel uitwisseling: “Waar sta ik, waar wil ik naartoe, waar loop ik tegenaan.” De deelnemers nemen ook tools van elkaar over. Je hoeft het wiel niet zelf opnieuw uit te vinden. Iedereen mag zijn eigen tempo en eigen aanpak bepalen. Zo ontstaat er een lerend netwerk. We hebben ook een digitale toolkit ontwikkeld. Als je bijvoorbeeld iets nodig hebt voor bewustwording, of een tool voor het goede gesprek of als je iets zoekt voor een mantelzorger om in balans te blijven. Je vindt het allemaal in deze toolkit.’
Drempels en ambities
Maddy: ‘Ieder jaar maken we een jaartekening met input van de Mantelzorg Akkoordpartners. Daarin komen de successen, de drempels, de versnellers en de ambities naar voren. Deze worden gevisualiseerd met een tekening. Voor ons belangrijk om die ambities te zien, want daar sluiten we de gesprekken in het volgende jaar op aan. Maar het is ook bewustwording voor de Akkoordpartners: “Wat heb ik veel gedaan.” Maar ook: “Wat viel tegen en hoe kan ik daarvan leren?”’
‘De drempels zijn eigenlijk ieder jaar hetzelfde: de squeeze: “Heb ik er tijd genoeg voor, heb ik de kennis en de knowhow in huis?” En ja de waan van de dag, die soms toch met je aan de haal gaat, dat is nou eenmaal zo. Het is de uitdaging om ondanks dat toch gewoon stapjes te blijven zetten. Ook al is het soms een taai proces, drie stappen vooruit en soms twee terug.’
Tips voor werkgevers
Leone: ’Als eerste stap is bewustwording het belangrijkst. Het is fijn dat je als mantelzorger gewaardeerd wordt en dus gezien wordt. En zet de Werk&Mantelzorg Monitor in voor een nulmeting, bij ons bleek dat er nog veel onbekendheid was.’
Ine: ‘Eigenlijk is een sparringpartner in de organisatie wel een must. Dat ik mantelzorg samen met een collega doe, die op een ander werkveld zit, heeft echt een meerwaarde. Vanuit haar werk in de ouderenzorg heeft zij veel kennis en inzicht. Daarmee kan zij ook de eigen collega’s die mantelzorgen heel praktisch op weg helpen.’
Leone: ‘Dat staat ook bij één van de acties die wij nog kunnen doen. We hebben collega’s die Arnhemse inwoners helpen met geld- en regelzaken. Een goed idee om hen ook in te schakelen voor onze eigen medewerkers met mantelzorgtaken.’
Maddy: ‘Wees niet bang om ermee te beginnen. Kies bewust: “Dit jaar doen we dit stukje, volgend jaar pakken we dat stukje.” Uiteindelijk als je de businesscase maakt en kijkt wat het je kost als een medewerker die mantelzorgt zich drie keer per jaar ziekmeldt dan weet je: “Als ik niks doe, ben ik het geld gewoon kwijt.” Dus investeer dat geld in aandacht voor het thema, dan ben je misschien wel spekkoper.’