Ariadne Veenhuizen, voormalig hoofd communicatie en leidinggevende van Swetlana Westermeijer, korps Rotterdam-Rijnmond (is nu eenheid Rotterdam binnen de Nederlandse politie)
‘Ik kom uit een generatie die werk en privé gescheiden hield. Gaandeweg heb ik geleerd dat dit gewoon niet waar is. Eerst bij mezelf, en later als leidinggevende. Zoals bij Swetlana, die mij vertelde: “Vertrouw mij hoe en wanneer ik mijn werk doe, want het loopt bij mij gewoon door elkaar.”’
Ruimte én vertrouwen
Dit vertrouwen heb ik zelf ook altijd gekregen. Als alleenstaande moeder kon ik fulltime werken omdat mijn eigen werkgever zei: “Je doet wat je moet doen, mij maakt het niet uit wanneer je je werk doet.” Die ruimte én het vertrouwen heb je gewoon nodig om goed te kunnen functioneren. Of je nu ouder bent van opgroeiende kinderen of mantelzorger van een dierbare. De leidinggevende maakt het verschil door die ruimte te bieden. Of door bijvoorbeeld te spiegelen: “Het is belangrijk, ook tijdens je werk, goed voor jezelf te zorgen. Want dan hebben wij als werkgever ook weer het meeste aan jou. Het is voor beiden een win-win.”
Taboe mantelzorg zit ook bij de medewerker
Er is vaak nog een taboe om op het werk over mantelzorg te praten. ‘Dit kan ook echt bij de medewerker zelf zitten, zoals bij Swetlana. Haar collega’s hadden eerder door dat het niet goed met haar ging dan zijzelf. Zij zat vast in haar eigen overtuiging: “Ik ben sterk, ik mag niet falen, ik moet mijn werk goed doen, dat houdt me overeind.”
It takes two to tango
‘Ik heb geleerd als iemand er niet over wil praten, dan zit er niks anders op dan te wachten. Je hebt zoiets te accepteren, it takes two to tango. Het inzicht bij de ander komt echt wel. Zo gaat zo’n proces, ook bij Swetlana. Ondertussen is het belangrijk in verbinding te blijven, door af en toe een kopje koffie met elkaar te drinken. Even de temperatuur voelen en blijven bouwen aan rust en vertrouwen in de relatie.’
‘Op een gegeven moment kon ik tegen haar zeggen: “Neem jij nou even een paar weken een time-out en kom terug als je het thuis goed geregeld hebt.” Toen zij enkele weken later terugkwam, zag ik dat het nog steeds niet goed met haar ging en stelde ik haar de vraag: “Hoe is het nou met jou? Heb je ook tijd gehad voor jezelf?” En ineens zag ik, bam, het kwartje vallen bij haar. Het kwam echt bij haar binnen, hierdoor ontstond de ruimte om samen te verkennen wat zij nodig had om te kunnen blijven werken.’
Je eigen drukte uitschakelen
Mantelzorgers geven, zonder het zelf in de gaten te hebben, vaak al signalen van overbelasting af. ‘Je ziet iemand die kortaf wordt of juist te veel praat, of iemand die altijd achter de computer luncht of het allemaal te goed wil doen. Of de ademhaling zit te hoog, de schouders strak, de ogen kijken steeds weg. Of je merkt iets aan jezelf: “mijn eigen ademhaling schiet omhoog zodra die ene persoon het gesprek met mij begint. Wat vertelt mij zoiets?”
Die uitingen herkennen en oprecht je eigen drukte uitschakelen. Rustig met iemand gaan zitten, één of twee open vragen stellen en dan de ander aan het woord laten. Als je het haastig doet, met een (gesloten) vragenvuur komt, of zelf direct met oplossingen, dan geeft iemand zichzelf niet bloot.’
Je blijft wel leidinggevende
‘Echt geïnteresseerd zijn, open luisteren zonder mening of oordeel. En niets aannemen, is precies wat de ander nodig heeft. Hoe zit de ander erin? En vooral, word ik door de ander toegelaten. Het is voortdurend op je handen zitten, luisteren en wachten tot de ander komt. Hoe veranderingsbereid is de ander en waar kun je het beste mee ondersteunen. Niet zelf gaan oplossen, dan wordt het jouw probleem. Als iemand een coach nodig heeft, zoals bij Swetlana bijvoorbeeld, stuur je diegene door.’
‘Het is investeren en je krijgt er altijd zoveel voor terug. Ook wanneer het tot een afscheid komt, omdat een andere locatie, of een andere functie, beter past bij de desbetreffende persoon. Het is geen soft verhaal, je blijft wel leidinggevende.’
Kop dicht
‘Wat voor mij een hele goede tip binnen de politie is geweest: kop dicht (KD). Als je voelt ik wil wat zeggen, dan toch nog even je mond houden, KD. Ook als er een stilte valt, dan zelf rustig blijven ademen. KD is het aller moeilijkste voor mensen. Ook voor mij hoor, ik zit vol met adviezen.’
Het is geen knopje waar je op drukt
Gespreksvaardigheden heb ik mijzelf als leidinggevende eigen moeten maken. Tegenwoordig zijn hier voldoende goede opleidingen voor, vaak vergoed door de werkgever. Daarna is het vlieguren maken, en bij anderen de kunst afkijken. Er zijn altijd wel één of twee inspirerende voorbeelden in je eigen directe omgeving. Alleen… ook voor leidinggevenden geldt, je moet het zelf oprecht willen. Het is geen knopje waar je op drukt.’
Drink samen een bakkie
Collega’s die merken dat iemand niet goed in zijn of haar vel zit, kunnen ook een rol spelen. ‘Nodig een mantelzorgende collega uit om samen even een kop koffie of thee te drinken en vraag eens hoe het echt gaat. Een of twee open vragen en dan alleen maar luisteren, KD.’
‘Toen ik na drie weken terugkwam op het werk vroeg Ariadne: “Hoe gaat het nou met jou en wat doe jij nou nog voor jezelf?” Dus niet het lieve meelevend zijn, maar juist even confronteren.’
Lees hier het verhaal van Swetlana Westermeijer, coach bij de politie.